Punjabi PSSSB Practice 87

ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ (1722-1798) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ, ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਮਰ ਗਾਥਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੇਖ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ੇਖੁਪੁਰਾ ਨੇੜੇ ਜੰਮਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੇਮ, ਤਿਆਗ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਚਨਾ "ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ" ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ, ਸਮਾਜਕ ਕਠੋਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ "ਹੀਰ" ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਲ ਦੀ ਉਸ ਤਰੰਗ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਸ਼ਕ ਹਕੀਕੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੀਰ-ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਹ ਦੀ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੀ - ਸੁਗਮ, ਸੰਗੀਤਮਈ ਤੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਟਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ - "ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾ ਲੱਭਦੀ, ਸੱਚਾ ਇਸ਼ਕ ਰੋਗ ਲਗਾ।" ਇਹ ਪੰਕਤੀ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਸ਼ਮਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ। "ਹੀਰ" ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਦਗੀ, ਸੂਫ਼ੀ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਗਹਿਰੇ ਆਤਮਿਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਉਹ ਰਾਹ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਰੱਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ - "ਇਸ਼ਕ ਦਾਖ਼ ਹੈ, ਪੀ ਲੈ ਬੁੱਲ੍ਹਿਆ, ਫਿਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚੋਂ ਖੁਦਾਈ ਵੇਖ।" ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ - ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1798 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ "ਹੀਰ" ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੂਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਹੜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਿਖਾਈ - ਪਿਆਰ, ਦਰਦ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰੀ - ਉਹ ਸਦੀਵਾਂ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਈ। ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ - ਜੋ ਪਿਆਰ, ਦਰਦ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ