Punjabi PSSSB Practice 86

ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ (1680-1757) ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਕਵੀ, ਦਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਸਯਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕ਼ਾਦਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਓਚ ਗਿਲਾਨੀ (ਮੁਲਤਾਨ ਨੇੜੇ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰੱਬ ਦੀ ਖੋਜ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਮਸਜਿਦ, ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਗਿਰਜਾਘਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਾਦਗੀ, ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ਰਤ ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਕ਼ਾਦਰੀ ਸਨ, ਜੋ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ ਸਨ। ਜਦ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰ 'ਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਗਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਸ਼ਾਹ ਇਨਾਇਤ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਇਆ ਕਿ ਰੱਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਰਾਹ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਖੁਲਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਹਨ - ਜਿਵੇਂ, "ਬੁੱਲ੍ਹਿਆ ਕੀ ਜਾਣਾ ਮੈਂ ਕੌਣ?" - ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਤੇ ਅਸਤੀਤਵ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਰੰਗ ਤੇ ਮਜ਼ਹਬ ਦੀਆਂ ਦਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੀ - ਪੰਜਾਬੀ - ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਿੱਧੇ ਦਿਲ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਵੀ। ਉਹ ਰੱਬ ਨਾਲ ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਕ ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚਾਈ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ - "ਮਸਜਿਦ ਢਾਢ ਦਿਓ, ਮੰਦਰ ਢਾਢ ਦਿਓ, ਢਾਢ ਦਿਓ ਜੋ ਕੁਝ ਢਿੰਦਾ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਢਾਢਿਓ, ਰੱਬ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ।" ਇਹ ਪੰਕਤੀਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਮਨੁੱਖਤਾ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੋਚ ਦੀ ਸਾਰ ਹਨ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 1757 ਵਿੱਚ ਕਸੂਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਰਸ 'ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ - ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਭਗਤ - ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਰੱਬ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।