Punjabi PSSSB Practice 67

ਬਾਬਰ, ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਜਹੀਰੁੱਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਬਰ ਸੀ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੀ ਵਿਅਕਤੀਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀਨ ਯੁੱਗ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਟਲ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। 1483 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਘਾਟੀ (ਆਜ ਦਾ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਬਾਬਰ ਤਿਮੂਰੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਸੀ - ਉਸਦੇ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਤਿਮੂਰ ਦੋਵੇਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਲੀਕਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਬਰ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਦੌਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਰਗਾਨਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ, ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰੱਖੀ ਜਿਸਨੇ ਆਗੇ ਜਾ ਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਬਾਬਰ ਦਾ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੇਵਲ ਜੰਗੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। 1526 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇਬ੍ਰਾਹਿਮ ਲੋਧੀ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਜਿੱਤ ਉਸਦੀ ਸੈਨਿਕ ਰਣਨੀਤੀ, ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਸੁਚਾਰੂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਕਥਾ "ਤੁਜ਼ੁਕ-ਏ-ਬਾਬਰੀ" ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪੱਖਾਂ - ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸੈਨਿਕ, ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ - ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਚਾ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਕੇਵਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਹਿਤਕ ਮਹੱਤਾ ਵਾਲੀ ਕਲਾਤਮਕ ਰਚਨਾ ਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਬਰ ਦਾ ਦਿਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ-ਰਸਿਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਕਲਾ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਠਾ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਕਾਬੁਲ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੇਵਲ ਫ਼ੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਾਗ ਬਣਾਏ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੁਗਲ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਾਂਤੀਮਈ ਨਹੀਂ ਰਹੀ; ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਗਾਵਤਾਂ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਬੇਇਤਬਾਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਅਕਸਰ ਵਿਛਲਿਤ ਕੀਤਾ। 1530 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਆਗਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸੁਵਰਨ ਯੁੱਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਕਲਾ, ਵਾਸਤੁਕਲਾ, ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਜਿੱਤੂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ - ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ, ਕਲਮ ਦਾ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਸਲ ਮਾਪਦੰਡ ਜੰਗੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਝ ਹੈ।