Punjabi PSSSB Practice 28

ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੌਦਰੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1935 ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ, 1934 ਦੇ ਤਹਿਤ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ 1937 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਦਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ, ਮੁਦਰਾ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। 1949 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ, ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨਾ, ਸੂਦ ਦੀ ਦਰਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ "ਲੈਂਡਰ ਆਫ਼ ਲਾਸ਼ਟ ਰਿਜ਼ੋਰਟ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਕਮ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਉਸਨੂੰ ਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਦਰੀ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਨਕਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਨੁਪਾਤ , ਸਟੈਟਿਊਟਰੀ ਲਿਕਵਿਡਿਟੀ ਰੇਸ਼ੋ , ਰਿਪੋ ਰੇਟ ਅਤੇ ਰਿਵਰਸ ਰਿਪੋ ਰੇਟ ਦਾ ਨਿਰਣਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਕਰਣ ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਅਪਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਇਸਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਿਜ਼ਰਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਵਿੱਤੀ ਸ਼ਾਮਿਲੀਅਤ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣਾ। ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਸਿਰਫ਼ ਮੁਦਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਗਠਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਹਿਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਆਰ.ਬੀ.ਆਈ. ਦਾ ਅਸਲ ਕੰਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਆਰਥਿਕ ਸੰਪੱਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਿੱਤੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ।